به گزارش ستاد خبری کمیته فرهنگی اربعین؛ در مسیر پیادهروی اربعین، موکبها را بیشتر با استکانهای چای، دیگهای غذا، محل استراحت و خدمت به زائران میشناسند اما در میان این همه شور و خدمت، موکبهایی هم هستند که میزبان کوچکترین زائران هستند. کودکانی که شاید هنوز معنای همه شعارها و روایتهای این مسیر را ندانند، اما با قصه، بازی، نقاشی و تجربه همراهی، نخستین تصویرهای خود از اربعین را میسازند.در گوشهای از یک موکب، چند کودک عراقی دور یک مربی نشستهاند. روی زمین، مدادرنگیها و کاغذهای نقاشی پخش شده و هرکدام تصویری از کربلا، پرچمها یا کودکی در مسیر زیارت را رنگ میزنند. کمی آنطرفتر، گروهی از کودکان مشغول یک بازی دستهجمعی هستند؛ بازیهایی که برنده شدن در آن، بدون همراهی دیگران ممکن نیست.صدای خنده کودکان در میان نوای نوحهها و رفتوآمد زائران شنیده میشود. اینجا موکب در کنتر استراحت، فضایی است که کودکان در آن، اربعین را با زبان خودشان میشناسند. زبانی که با قصه آغاز میشود، با بازی ادامه پیدا میکند و در ذهن آنها به خاطرهای ماندگار تبدیل میشود.در سالهای اخیر، توجه به کودکان و نوجوانان در موکبهای مسیر اربعین افزایش یافته است. بسیاری از موکبهای ایرانی و عراقی، بخشی را به فعالیتهای فرهنگی، آموزشی و سرگرمی برای این گروه اختصاص دادهاند؛ از قصهگویی و روایتگری عاشورا تا کاردستی، نقاشی، مسابقه، نمایش عروسکی و بازیهای گروهی.
اهمیت این فعالیتها زمانی بیشتر نمایان میشود که بدانیم کودکان تنها همراه خانوادههای خود در این مسیر نیستند. آنها بخشی از آینده اجتماعی و فرهنگی اربعین هستند. تصویری که امروز از این اجتماع بزرگ در ذهن یک کودک شکل میگیرد، میتواند سالها بعد به انگیزهای برای حضور، خدمت و مشارکت او در این حرکت مردمی تبدیل شود.موکب کودک، فرصتی است تا مفاهیم بزرگی مانند ایثار، همدلی، مهماننوازی و محبت اهلبیت(ع) از قالب سخنرانی و آموزش مستقیم خارج شود و در تجربهای ساده و ملموس شکل بگیرد. کودکی که در یک بازی گروهی یاد میگیرد برای موفقیت باید کنار دوستانش بایستد، شاید معنای وحدت را بهتر از هر توضیحی درک کند؛ همان وحدتی که یکی از جلوههای بزرگ اجتماع اربعین است.
این فعالیتها تنها به مسیر نجف تا کربلا محدود نیست. در شهرهای مختلف عراق، از ناصریه و العماره تا واسط، نجف و کربلا، گروههای فرهنگی با حضور در موکبها و گاهی خانهها و مراکز محلی، برای کودکان برنامه اجرا میکنند. در برخی مناطق، فعالیتها حتی از هفتهها پیش از اربعین آغاز شده تا کودکان بیشتری بتوانند در برنامهها حضور داشته باشند.عبدالکریم صالحی، دبیر گروه کودک و نوجوان کمیته آموزش و فرهنگ ستاد اربعین، با اشاره به توسعه فعالیتهای فرهنگی ویژه کودکان عراقی گفت: «امسال حدود ۴۰ مبلغ عربزبان در محورهای مختلف عراق مستقر شدند و با استفاده از کولههای فرهنگی، برنامههایی متناسب با نیاز کودکان و نوجوانان اجرا کردند.»
وی با بیان اینکه این برنامهها در موکبها و هر مکانی که کودکان حضور داشته باشند، برگزار میشود، افزود: «قصهگویی، روایتگری عاشورا، کاردستی، نقاشی، نامهنگاری، مسابقه و بازیهای گروهی از جمله برنامههایی است که برای کودکان طراحی شده است.»صالحی، تقویت روحیه همکاری و مشارکت را یکی از اهداف اصلی این فعالیتها دانست و گفت: «در برخی بازیها، کودکان باید کنار یکدیگر قرار بگیرند و برای رسیدن به یک هدف مشترک همکاری کنند. امروز تقویت تفکر جمعی و کار گروهی، یکی از نیازهای مهم امت اسلامی است و اربعین فرصت مناسبی برای تمرین این مفاهیم در میان نسل کودک و نوجوان به شمار میرود.»موکبهای کودک در عین حال، فرصتی برای نزدیکتر شدن خانوادههای ایرانی و عراقی هستند. کودکان در این فضا با مربیانی از ایران گفتوگو میکنند، با فرهنگ و زبان یکدیگر آشنا میشوند و ارتباطی شکل میگیرد که فراتر از چند ساعت حضور در یک برنامه است. علاقه و استقبال کودکان عراقی از این فعالیتها، گاهی خانوادهها را نیز به جمع برنامهها میکشاند و گفتوگوهای فرهنگی را از فضای کودکانه به میان بزرگترها میبرد.
در برخی موکبها، کامیونهای سیار فرهنگی نیز حضور دارند که در مسیر مرز مهران تا کربلا حرکت میکنند و با اجرای نمایش عروسکی، سرود، مسابقه و برنامههای هنری، کودکان را در نقاط مختلف مسیر گرد هم میآورند. برای کودکانی که ساعتها در کنار خانواده در سفر بودهاند، این برنامهها فرصتی برای بازی، نشاط و تجربه لحظهای متفاوت در مسیر زیارت است.
اما اهمیت موکب کودک تنها در سرگرم کردن کودکان خلاصه نمیشود. این فضا میتواند پاسخگوی بخشی از نیاز خانوادهها نیز باشد. والدینی که در شلوغی مسیر، برای دقایقی فرصت استراحت پیدا میکنند و در عین حال، فرزندانشان در محیطی امن، شاد و متناسب با سن خود حضور دارند.فعالان فرهنگی معتقدند برنامههای کودک در اربعین باید متناسب با زبان، فرهنگ و نیاز مخاطب طراحی شود. ترجمه صرف محتوای فارسی یا استفاده از الگوهای آماده، نمیتواند ارتباط عمیقی با کودکان عراقی برقرار کند. به همین دلیل، حضور مبلغان عربزبان و استفاده از ظرفیت مربیان بومی، یکی از ضرورتهای توسعه این فعالیتها به شمار میرود.برنامهریزی برای آموزش مربیان عراقی نیز از جمله اقداماتی است که میتواند فعالیتهای فرهنگی را از محدوده چند روز اربعین فراتر ببرد. اگر مربیان بومی بتوانند در طول سال و در مناسبتهایی مانند شعبان، عید غدیر و ۲۸ صفر برنامه اجرا کنند، ارتباطی که در اربعین شکل گرفته، استمرار پیدا خواهد کرد و موکب کودک به نقطه آغاز یک جریان فرهنگی ماندگار تبدیل میشود.اربعین، میدان بزرگی از همدلی ملتهاست؛ اما این همدلی زمانی پایدار میماند که نسلهای آینده نیز آن را تجربه کنند. موکبهایی که برای کودکان قصه میگویند، بازی برگزار میکنند و دستهای کوچک را برای ساختن یک کاردستی کنار هم قرار میدهند، در ظاهر بخشی کوچک از مسیرند؛ اما شاید همانجا، در میان مدادرنگیها و بازیهای گروهی، آینده این پیوند فرهنگی شکل میگیرد.
زائران پذیرایی میکنند و بعضی با درمان و اسکان؛ اما موکب کودک، به نیاز دیگری پاسخ میدهد. نیاز به ساختن خاطره، هویت و حس تعلق. کودکانی که امروز در این موکبها قصه کربلا را میشنوند و در کنار هم بازی میکنند، شاید سالهای بعد، خود میزبانان و خادمان این مسیر باشند. افرادی که اربعین را نه فقط یک سفر، بلکه تجربهای از محبت، وحدت و باهم بودن به یاد میآورد.
